ประวัติ ถ้ำพระยานคร
ตามประวัติเล่าว่า เจ้าพระยานคร ผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราช ได้มาพักเรือเพื่อหลบพายุที่บริเวณชายหาดแห่งนี้เป็นเวลาหลายวัน จึงได้สร้างบ่อน้ำเพื่อใช้ดื่ม และได้ค้นพบถ้ำขนาดใหญ่ ซึ่งต่อมาเรียกกันว่า ถ้ำพระยานคร เป็นถ้ำขนาดใหญ่ เพดานถ้ำมีปล่องให้แสงสว่างลอดเข้ามาได้ มีพันธุ์ไม้ต่างๆขึ้นอยู่งอกงาม
สันนิษฐานว่า เหตุการณ์อาจจะคลาด เคลื่อนอยู่ระหว่างช่วงเดียวกับสมัยรัชกาลที่ 1 หรืออาจจะเป็นสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชก็ไม่แน่ชัด โดยถ้ำดังกล่าวตั้งอยู่ บริเวณแหลมศาลา เขาสามร้อยยอด ปราณบุรี ประจวบคีรีขันธ์
“พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์”
อยู่ภายในภ้พเป็นพลับพลาแบบจตุรมุข สร้างในสมัยรัชกาลที่ 5เมื่อปี พ.ศ. 2433 เป็นฝีพระหัตถ์ของพระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าขจรจรัสวงศ์ ทรงสร้างขึ้นในกรุงเทพฯ แล้วส่งมาประกอบทีหลังโดยให้พระยาชลยุทธโยธินเป็นนายงานก่อสร้าง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัวเสด็จมายกช่อฟ้าด้วยพระองค์เอง พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ นับเป็นจุดเด่นของถ้ำพระยานคร และเป็นตราประจำจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ในปัจจุบัน
การเดินทางสู่ถ้ำพระยานครในบริเวณ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด สามารถเดินทางโดยทางรถยนต์จากกรุงเทพฯ โดยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 (เพชรเกษม) ถึงสี่แยกปราณบุรี แล้วเลี้ยวซ้ายไปตามถนนสายปากน้ำ-ปราณบุรี ประมาณ 4 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวขวาไปตาถนน รพช. อีกประมาณ 31 กิโลเมตร ก็จะถึงที่ทำการอุทยานแห่งชาติ หรืออีกเส้นทางหนึ่ง สามารถเดินทางไปตามทางหลวงแผ่นดินหลามเลข 4 จนถึง หลักกิโลเมตรที่ 286.5 (ใกล้บ้านสำโหรง ก่อนถึงอำเภอกุยบุรี 6 กิโลเมตร) เลี้ยวซ้ายไปอีกประมาณ 14 กิโลเมตรก็ถึง
หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติมติดต่อ สอบถามได้ที่ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ตำบลเขาแดง อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ หรือที่งานบริการบ้านพัก ส่วนอุทยานแห่งชาติทางทะเล สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ กรมป่าไม้ จตุจักร กรุงเทพฯ 10900 โทร 0 2561 2919-21
